| 1.1. ÆХСАР ÆМÆ ÆХСÆРТÆДЖЫ РАЙГУЫРД
|
РОЖДЕНИЕ АХСАРА И АХСАРТАГА
|
| Нартæн уæд сæ хистæр Уæрхæг уыдис. | Был в то время Уархаг старейшим из нартов. |
| Уæрхæгæн райгуырдис дыууæ лæппуйы, фаззæттæ.
Иу дзы райгуырдис фыццаг кæркуасæны, иннæ та райгуырдис дыккаг кæркуасæны, Бонвæрноны скастмæ. |
В час, когда поют первые петухи, родился у нарта Уархага сын.
И в ту же ночь, когда утренняя звезда Бонварнон еще не взошла на небо, в час, когда поют вторые петухи, родился у него второй сын. |
| Рухс хуры тынтæ ныккастис Уæрхæгмæ, базыдта, хъæбул куыд адджын у, уый. | С первым солнечным лучом познал Уархаг любовь к детям. |
| Уæрхæг йæ лæппуты райгуырды боны фарнæн скодта нæртон куывд сырды фыдæй. | И, чтобы счастлива была жизнь новорожденных его сыновей, устроил Уархаг большой нартский пир. |
| Æрхуыдта уæларвæй Куырдалæгоны, фурдæй – Донбеттыры, Нартæй та Борæйы æмæ æндæрты. | Позвал он на пир небесного кузнеца Курдалагона и повелителя бездны морской Донбеттыра.
Много почетных нартов и во главе их Бора, приглашены были на этот богатый пир. |
| Уæрхæджы уарзон лæппутыл буц нæмттæ сæвæрдта уæларв Куырдалæгон: хистæрыл – Æхсар, кæстæрыл – Æхсæртæг. | Любимые свои имена дал небесный Курдалагон сыновьям Уархага: старшего назвал он Ахсар, младшего – Ахсартаг. |
| Номæвæрæджы лæварæн Куырдалæгон радта Уæрхæгæн удæвдз йæ куырдадзы фæтыгæй, болат æндонæй арæзт. | И Курдалагон, став кумом Уархагу, подарил ему чудесную свирель, которую сам сковал в своей небесной кузнице. |
| Удæвдзы Нарт сæвæрдтой сæ фынгыл, æмæ сын кодта диссаджы зарæг уадындз хъæлæсæй: | На стол положили нарты эту чудесную свирель, и сама она звонко и весело запела: |
| Айс æй, аназ æй, Хуыцауы хæларæй,
Айс æй, аназ æй – ронджы нуазæн! |
Подыми чашу ронга!
Подыми чашу ронга! И выпей ее За здоровье свое. |
| Уæрхæджы хуынд уазджытæ иннæбонæй-иннæбонмæ минас фæкодтой, стæй уæд фæфардæг сты: Куырдалæгон абадтис цæхæр уады хъисыл æмæ ныппæррæст ласта уæларвмæ, хæдтæхгæ Пакъуындзæйау, Донбеттыр та фестадис æргъæуон цæхæр кæсаг æмæ ныцъцъыллинг кодта стыр фурды бынмæ, нарт дæр фæфардæг сты хæтæны, стæронтау. | Семь дней и ночей длился пир.
Дичиной потчевал Уархаг своих гостей. Кончился пир, вскочил Курдалагон на гребень огненной бури и, словно крылатый Пакундза, умчался в небеса. Огненной рыбою обернулся Донбеттыр, вильнул гибким хвостом и скрылся в морской бездне. |
| Нарты же, как подобает воинам, отправились в походы. | |
| Уайтагъд айразтысты Æхсар æмæ Æхсæртæг; бон рæзтысты уылынг, æхсæв та – уыдисн. | Не по дням, а по часам росли Ахсар и Ахсартаг.
За день вырастали они на вершок, а за ночь – на целую пядь.
|
| Фæлæ тынг фыдуаг рацыдысты.
|
Озорными мальчишками были Ахсар и Ахсартаг. |
| Сарæзтой сæхицæн фæттæ æмæ ‘рдынтæ æмæ арвыл маргъ тæхын нæ уагътой – æрмийæ-иу æй æрæппæрстой. | Сделали они себе луки и стрелы, и не стало птицы, которая могла бы пролететь над ними, — тотчас подбивали они ее, и камнем падала она на землю. |
| Айхъуысти дунейыл, зæгъгæ, Нарты Уæрхæгæн рахъомыл и хъæбатыр фырттæ, фазæттæ – Æхсар æмæ Æхсæртæг. | Весь мир скоро узнал, что у нарта Уархага подросли отважные близнецы Ахсар и Ахсартаг. |
| Æхсар æмæ Æхсæртæг та цæман хуындтысты? | А почему названы они были Ахсар и Ахсартаг? |
| Уымæн, æмæ Æхсар, хистæр æфсымæр, уыд æхсарджын, Æхсæртæг та, кæстæр æфсымæр – Æхсарæй æхсарджындæр. | Про отважного говорят: ахсар.
Таким был первый брат. И так его назвали – Ахсар. Но еще отважнее был второй брат, и назвали его Ахсартаг, что означает отважнейший. |
| Дзырдуат | Словарь |
| сырды фыдæй | мясом дичи |
| фæтыгæй | ? |
| цæхæр уады хъисыл | искрящимся |
| æргъæуон цæхæр кæсаг | переливчатая искрящаяся рыба |
| хæтæны, стæронтау | в походы за добычей |
| æрмийæ | стоя, без упора (стрелять) |